Data rescue

June 03, 2019

Introductie

Alle gegevens staan uiteindelijk ergens op een harde schijf, in de vorm van een bestand of database. Helaas gaan harde schijven vroeger of later stuk. Het is niet de vraag of het gebeurd, maar wanneer. De opslag is meestal het eerste wat het begeeft in een computer. Gelukkig is er veel dat gedaan kan worden voordat de gegevens ook daadwerkelijk als verloren moeten worden beschouwd.

Als je zoekt naar informatie hierover op internet vind je veel, inclusief software die dit probleem beweert op te lossen. Uit mijn ervaring blijkt helaas dat de adviezen en ook de aangeboden software vaak meer kwaad doen dan goed. Daarom hier wat tips wat je vooral wel en niet moet doen om de schade niet groter te maken en de kansen op herstel te bevorderen.

Waar het vooral om gaat als data verlies dreigt is om de juiste stappen te ondernemen, zodat je het probleem niet verergert of er meer data verlies optreed.

Voorkomen is beter dan genezen

Het beste is om dataverlies te voorkomen. Een goede back-up is daarom de allerbeste voorzorgsmaatregel. Helaas blijkt vaak pas als de computer niet meer wil starten of de data ontoegankelijk zijn dat er geen goede back-up is.

Wil je het probleem voor zijn, sta dan eens stil bij je eigen gegevens. Staan deze bijvoorbeeld maar op één computer? Op één harde schijf? Zoals ze soms zeggen: twee is een en een is geen. Zorg dat gegevens die je niet wilt kwijt raken dus op meer dan één plaats staan.

Tegenwoordig is het vrij eenvoudig om met oplossingen zoals OneDrive automatisch een kopie in de cloud op te slaan, die constant wordt bijgewerkt. Je hoeft dit maar één keer in te stellen en je hoeft er verder niet meer naar om te kijken. Voor de meeste mensen zou ik dit sterk aanraden, omdat het de gemakkelijkste manier is om een goede, recente kopie te maken, die ook nog eens op een andere locatie wordt bewaard. En meestal ook niets kost.

Signalen om alert op te zijn

Tekenen dat er beschadigingen op een disk zijn:

een computer die opeens veel trager wordt
foutmeldingen
het vastlopen van programma’s of het besturingssysteem (Blauwe schermen met Windows)
bepaalde bestanden niet meer (goed) kunnen openen

Het is bij dit soort symptomen aan te raden te controleren of de opslag nog goed functioneert.

Een eerste stap (op Windows) is om in het logboek te kijken. Zoek naar “Logboek” in het Start menu en open de applicatie “Logboeken”. (Event logs)

Kijk onder “Windows logboeken” -> “Systeem”. Kies rechts “Huidig logboek filteren” en kies bij bron het dropdown menu. Zet hier vinkjes bij “disk” en “Disk”. Als er iets gevonden wordt is dat vaak een teken dat er iets niet in orde is met de harde schijf, maar kijk of het qua tijdstip klopt en of het wat betreft de melding in het logboek ook wijst op fouten.

S.M.A.R.T.

Vrijwel alle disks hebben tegenwoordig S.M.A.R.T. oftewel Self-Monitoring, Analysis, and Reporting Technology ingebouwd. Dit bestaat uit een tabel met een aantal gegevens over het functioneren van de disk, zoals hoe lang deze heeft aan gestaan, of er fouten waren en dergelijke. S.M.A.R.T. is een standaard, maar kan per fabrikant toch verschillen. Ook hebben Solid State disks bepaalde gegevens niet die traditionele harde schijven wel hebben. Kort gezegd: wat er precies in de tabel staat verschilt soms iets, maar meestal is wel duidelijk wat een waarde betekent.

Hoewel deze gegevens dus in vrijwel elke harde schijf verzameld worden zijn deze vrijwel nooit direct te zien vanuit het besturingssysteem. S.M.A.R.T. informatie van externe USB schijven is soms ook niet uit te lezen door de hardware die de aansluiting van de disk omzet naar USB. In die gevallen is het soms beter de disk uit de behuizing te halen en de S.M.A.R.T. informatie uit te lezen.

Een voorbeeld van S.M.A.R.T. informatie

SMART Attributes Data Structure revision number: 10
Vendor Specific SMART Attributes with Thresholds:
ID# ATTRIBUTE_NAME          FLAG     VALUE WORST THRESH TYPE      UPDATED  WHEN_FAILED RAW_VALUE
  1 Raw_Read_Error_Rate     0x000f   077   063   044    Pre-fail  Always       -       54910110
  3 Spin_Up_Time            0x0003   094   094   000    Pre-fail  Always       -       0
  4 Start_Stop_Count        0x0032   100   100   020    Old_age   Always       -       11
  5 Reallocated_Sector_Ct   0x0033   100   100   010    Pre-fail  Always       -       0
  7 Seek_Error_Rate         0x000f   093   060   030    Pre-fail  Always       -       2388654821
  9 Power_On_Hours          0x0032   075   075   000    Old_age   Always       -       22519
 10 Spin_Retry_Count        0x0013   100   100   097    Pre-fail  Always       -       0
 12 Power_Cycle_Count       0x0032   100   100   020    Old_age   Always       -       11
184 End-to-End_Error        0x0032   100   100   099    Old_age   Always       -       0
187 Reported_Uncorrect      0x0032   100   100   000    Old_age   Always       -       0
188 Command_Timeout         0x0032   100   100   000    Old_age   Always       -       0
189 High_Fly_Writes         0x003a   100   100   000    Old_age   Always       -       0
190 Airflow_Temperature_Cel 0x0022   062   058   045    Old_age   Always       -       38 (Min/Max 29/42)
191 G-Sense_Error_Rate      0x0032   100   100   000    Old_age   Always       -       0
192 Power-Off_Retract_Count 0x0032   100   100   000    Old_age   Always       -       4
193 Load_Cycle_Count        0x0032   100   100   000    Old_age   Always       -       941
194 Temperature_Celsius     0x0022   038   042   000    Old_age   Always       -       38 (0 19 0 0 0)
195 Hardware_ECC_Recovered  0x001a   032   025   000    Old_age   Always       -       54910110
197 Current_Pending_Sector  0x0012   100   100   000    Old_age   Always       -       0
198 Offline_Uncorrectable   0x0010   100   100   000    Old_age   Offline      -       0
199 UDMA_CRC_Error_Count    0x003e   200   200   000    Old_age   Always       -       0

Een programma om deze informatie te zien zijn de smartmontools. Er zijn ook wat gebruiksvriendelijker tools te vinden, zoek hiervoor op Google. Ze zullen allemaal een soort tabel zoals hierboven laten zien.

De belangrijkste indicatoren dat er schade op de disk is zijn:

Current_Pending_Sector
Offline_Uncorrectable
UDMA_CRC_Error_Count

Als bij een of meerdere van deze een getal groter dan 0 in de kolom “RAW_VALUE” staat is dat een sterke indicatie dat de disk schade heeft.

Als de disk inderdaad fouten heeft

Traditionele harde schijven zijn mechanische apparaten. Als het besturingssysteem data niet kan lezen worden er meestal meerdere leespogingen gedaan. Bij een al beschadigd gebied op de disk heeft dit meestal tot gevolg dat de schade groter wordt. Het is daarom belangrijk om een beschadigde disk zo min mogelijk te belasten. Als er dus aanwijzingen zijn dat er schade is probeer de disk dan zo min mogelijk te gebruiken. De computer aanzetten is al een vrij intensief gebruik van de opslag, werk dus niet vrolijk door, de kans is groot dat de schade groter wordt en herstel moeilijker en duurder wordt.

Als het systeem nog redelijk werkt, probeer dan belangrijke gegevens naar een andere schijf te kopieren. Hoe eerder dit gedaan wordt als er tekenen van problemen met de opslag zijn hoe groter de kans dat het lukt.

Als de schade groter is of het systeem werkt helemaal niet meer zal de disk eruit moeten worden gehaald en via een andere computer moet worden geprobeerd de data te redden. Hiervoor raadt ik aan een live CD / USB van Linux te gebruiken, en dan met name een distributie die ddrescue bevat.

Als de disk niet meer te benaderen is met een computer blijft er nog maar een mogelijkheid over: een gespecialiseerd bedrijf voor data herstel. Meestal is dat een kostbare zaak, maar gelukkig vaak wel met goede resultaten. Als de data erg belangrijk is, is dit dus wellicht toch de kosten waard.